Młyny Rothera to zespół budynków młynarskich usytuowany w centralnej części Wyspy Młyńskiej w Bydgoszczy, bezpośrednio przy nurcie rzeki. Kompleks sąsiaduje od północy z Brdą, a od zachodu z Kanałem Zbożowym. Obiekt został przekształcony na przestrzeń wystawienniczą i eventową; odbywają się w nim wystawy, konferencje i imprezy kulturalne.
Skąd pochodzi historia młynów Rothera?
Początki młynów sięgają I połowy XIX wieku, gdy rozwój żeglugi i handlu zbożem uczynił Bydgoszcz ważnym ośrodkiem handlowym. W 1825 roku istniejące na Wyspie młyny przejęło konsorcjum, w którym byli między innymi bracia Schickler z Berlina. W 1826 roku powstała spółka Bydgoskie Młyny "Herkules" działająca na rynki lokalne i zagraniczne.
W 1842 roku przedsiębiorstwo przejął skarb państwa pruskiego i rozbudował zakład jako Młyny Królewskie. W 1846 roku w obiektach uruchomiono pierwszą w mieście maszynę parową. Budowę głównego budynku, który dziś nazywa się młynami Rothera, przeprowadzono w latach 1849–1850. Nazwa pochodzi od nazwiska pruskiego ministra rolnictwa, Christiana von Rothera.
W kolejnych dekadach zarządzanie i wyposażenie rozwijały się: od 1861 roku młynem zarządzała spółka Die Königliche Seehandlung Societats zu Berlin, w 1886 roku do obiektu doprowadzono energię elektryczną, a modernizacje nabrzeży przeprowadzono na początku XX wieku. Po I wojnie światowej obiekt przechodził pod zarząd gminy i skarbu państwa polskiego, a po II wojnie światowej należał do Państwowego Przedsiębiorstwa Zbożowo-Młynarskiego.
Jak wyglądała zabudowa i przemiał?
Kompleks młynów powstał jako zespół funkcjonalnych obiektów: budynku głównego, spichrza mącznego, kotłowni i maszynowni z kominem oraz przepompowni i przepławek dla ryb. Budynki osadzono na drewnianych palach. Mielenie zboża odbywało się w głównej części młyna za pomocą wielkich kół napędzanych energią wodną. Na styku Kanału i Młynówki istniał drewniany most na ceglanych filarach oraz koła wodne napędzane przez jaz przelewowy.
Jak zbudowane są poszczególne części młyna?
Budynek główny ma konstrukcję murowaną z cegły. To czterokondygnacyjny, podpiwniczony gmach z dachem dwuspadowym. Wewnątrz zachował się układ z galeriami na każdej kondygnacji. Skrzydła wschodnie i zachodnie wykonano w konstrukcji szachulcowej; są to budynki pięciokondygnacyjne. Skrzydło zachodnie stoi na wysokim kamiennym cokole i posiada wykusze z wejściami transportowymi.
Jak przebiegała rewitalizacja i zmiana przeznaczenia?
Po zakończeniu działalności produkcyjnej w latach 90. XX wieku obiekty wystawiono na sprzedaż. Pod koniec lat 90. kompleks kupiła spółka planująca hotel; prace zostały jednak przerwane z powodu problemów finansowych. Obiekt przechodził przez kilku właścicieli, aż w grudniu 2013 roku miasto Bydgoszcz nabyło nieruchomość za 25 mln zł, regulując część należności poprzez przekazanie innych nieruchomości:
- ul. Powstańców Warszawy – 2,44 ha
- ul. Zaświat – 1,79 ha
- ul. Wrocławska – 0,41 ha
- ul. Pelplińska – 1,41 ha
- ul. Babia Wieś – 0,46 ha
W latach 2016–2018 przeprowadzono prace zabezpieczające: uzupełniono stolarkę okienną, oczyszczono elewacje i naprawiono dachy. W najsłabszych elementach wykonano wzmacnianie ścian i naprawy konstrukcyjne, aby umożliwić dalsze prace konserwatorskie i adaptacyjne.
Co funkcjonuje teraz w Młynach Rothera?
W listopadzie 2016 przyjęto koncepcję wykorzystania zabudowań jako Parku Kultury z trzema ekspozycjami interaktywnymi: Ogrody Wody (centrum edukacji o wodzie), Centrum Wiedzy i Edukacji o Mózgu oraz Bydgoskie Dziedzictwo Kultury Przemysłowej. Dla pierwszego etapu rewitalizacji na projekt „Ogrody Wody” pozyskano 15 mln zł dofinansowania UE przy wartości projektu 21 mln zł.
Prace modernizacyjne rozpoczęto w lipcu 2018 w czterech obiektach kompleksu. Do końca 2020 młyny doprowadzono do stanu umożliwiającego wyposażenie wnętrz. W 2021 uruchomiono ekspozycje i organizowano wydarzenia kulturalne, takie jak Mózg Festival, Debaty Horyzonty Edukacji, Pippi w Bydgoszczy i Vintage Photo Festival. W listopadzie 2021 otwarto pierwszy lokal gastronomiczny w obiekcie.
Jakie elementy przestrzeni zewnętrznej powstały przy rewitalizacji?
1 maja 2021 oddano do użytku drewniany taras z desek o dużej gęstości oraz fontannę o powierzchni 1000 m kw. Fontanna wyposażona jest w ponad 50 dysz i iluminację; przyjęto, że ma największą powierzchnię tego typu w kraju. Przed budynkiem przewidziano 20 miejsc parkingowych, w tym 2 dla osób niepełnosprawnych, a pod tarasem przygotowano kolejne 38 miejsc.
W II połowie 2022 udostępniono Spichrz Zbożowy z wystawą stałą "Węzły", dotyczącą rozwoju Bydgoszczy od połowy XIX wieku do współczesności. W 2022 również oddano do użytku punkt widokowy na dachu budynku.
Jakie wydarzenia i ekspozycje odbywają się w obiekcie?
Obiekt służy jako miejsce wystaw i wydarzeń kulturalnych oraz konferencji. W 2021 w Młynach Rothera organizowano festiwale i wystawy fotograficzne, a otwarte tam ekspozycje mają charakter interaktywny i edukacyjny. Miejska instytucja Park Kultury powołana w 2019 odpowiada za zagospodarowanie i programowanie obiektu, ze szczególnym naciskiem na naukę, technikę i kulturę.
Informacje praktyczne
- Adres: Mennica 10, 85-112 Bydgoszcz — wyznacz trasę w Google Maps
- Godziny otwarcia: sob–nd 12:00–20:00, pn 12:00–18:00, wt–pt 9:00–18:00
- Telefon: +48887467208
- Strona internetowa: mlynyrothera.pl
- Ocena w Mapach Google: 4,8 (1 489 opinii)
